Eerlijk blijven wanneer het moeilijk wordt
Er bestaat een groot verschil tussen een onderneming bezitten en je verantwoordelijk voelen voor iedere mens die er deel van uitmaakt. Dat verschil heb ik mijn hele leven gevoeld. Voor mij was een onderneming nooit zomaar een verzameling computers, contracten of kantoorruimten. Een onderneming bestond in de eerste plaats uit mensen. Iedere medewerker had een gezin. Iedere leverancier had zijn eigen verplichtingen. Iedere klant vertrouwde op ons woord. Dat besef droeg ik iedere dag met mij mee.
Niet als een last waarover ik klaagde. Maar als een verantwoordelijkheid die ik zelf had gekozen. Verantwoordelijkheid betekent echter meer dan ervoor zorgen dat lonen en facturen worden betaald. Ze bepaalt ook hoe je met mensen omgaat wanneer de omstandigheden moeilijk worden. Wanneer alles goed gaat, is het gemakkelijk om eerlijk te zijn. Dan kun je beloften zonder veel moeite nakomen. Dan lijkt de toekomst overzichtelijk. De werkelijke beproeving begint wanneer de zekerheid verdwijnt.
Wanneer je niet langer weet wat morgen zal brengen. En wanneer iedere beslissing gevolgen kan hebben voor mensen die hun vertrouwen in jou hebben gesteld. Misschien was dat ook de reden waarom ik belangrijke beslissingen vaak voorzichtiger nam dan anderen. Ik dacht niet alleen aan vandaag. Ik dacht aan morgen. En zelfs aan overmorgen.
Wanneer we opnieuw wilden investeren, vroeg ik mij niet alleen af wat het ons kon opleveren. Ik dacht ook aan wat er kon gebeuren wanneer het verkeerd ging. Niet alleen met mij. Maar met alle mensen die op ons rekenden. Marco droeg datzelfde verantwoordelijkheidsgevoel in zich. Hij sprak er zelden over.
Maar ik zag het. In zijn ogen. In de manier waarop hij tot laat in de avond bleef werken. In de stapels dossiers die hij mee naar huis nam. In de telefoongesprekken die nog lang na het avondeten doorgingen. Wie hem slechts oppervlakkig kende, zag een jonge ondernemer vol energie. Een man met ideeën. Met enthousiasme. Met een bijna eindeloos geloof in de toekomst. Wie hem werkelijk kende, begreep hoeveel druk hij zichzelf oplegde.
Hij wilde niemand teleurstellen. Niet onze medewerkers. Niet onze partners. En vooral mij niet. Maar dat heb ik nooit van hem gevraagd. Integendeel. Ik herinnerde hem er vaak aan dat geen enkele onderneming belangrijker is dan een mens. Geld kun je opnieuw verdienen. Een project kun je opnieuw opbouwen.
Maar gezondheid, innerlijke rust en familie zijn onvervangbaar. Het verdrietige is dat we zulke raad vaak gemakkelijker aan anderen geven dan aan onszelf. Want ook ik slaagde er niet altijd in naar mijn eigen woorden te leven. Wanneer de zorgen zwaarder werden, probeerde ik ze alleen te dragen. Ik wilde mijn gezin beschermen. Ik wilde Marco beschermen. Ik wilde de mensen om mij heen moed blijven geven. Daardoor bleef ik soms doorgaan op momenten waarop ik zelf beter even had kunnen stilstaan.
Pas veel later begreep ik dat niemand altijd sterk hoeft te zijn voor iedereen. Ook iemand die aan het hoofd van een onderneming staat, heeft het recht om te twijfelen. Om moe te zijn. Om te zeggen dat hij iets niet weet. Om hulp te vragen. Dat is geen teken van zwakte. Het betekent eenvoudigweg dat hij een mens is. Ik geloof dat mijn generatie het bijzonder moeilijk vond om dat te aanvaarden.
Wij waren opgegroeid met de overtuiging dat we altijd moesten doorgaan. Wat het ons ook kostte. Opgeven was geen mogelijkheid. Verdriet en zorgen hield je voor jezelf. Je sprak er zo weinig mogelijk over.
Misschien heeft die houding ons geholpen om enkele zeer moeilijke periodes te overleven. Maar ze had ook een prijs. Een prijs die vaak onzichtbaar bleef. Want zorgen kun je niet meten. Ze staan niet op een balans. Ze verschijnen niet in een financieel verslag.
Je hoort ze niet tijdens een zakelijke vergadering. En toch zijn ze werkelijk aanwezig. Ze reizen met je mee naar huis. Ze zitten naast je in de auto. En ze worden vaak juist wakker wanneer de rest van de wereld slaapt. Ik wil niet dat iemand die deze bladzijden leest medelijden met mij heeft.
Dat is nooit mijn bedoeling geweest. Ik wil alleen laten zien dat achter iedere ondernemer ook een mens schuilgaat.
Een vader. Een echtgenoot. Een vriend. Iemand die soms twijfelt en toch iedere ochtend opnieuw opstaat. Niet omdat hij zeker weet dat alles goed zal komen. Maar omdat hij weet dat andere mensen op hem rekenen. Wanneer ik vandaag op mijn weg terugkijk, ben ik niet het meest trots op de ondernemingen die we hebben opgebouwd. Ook niet op de projecten die we hebben gerealiseerd. Ik ben trots op iets wat voor mij veel belangrijker is.
Dat we ondanks alle druk hebben geprobeerd eerlijke mensen te blijven. Dat we nooit bewust iemand hebben misleid. Dat we alles hebben gedaan wat binnen onze mogelijkheden lag om ons woord te houden. En dat we, wanneer iets niet langer mogelijk bleek, toch bleven zoeken naar een oplossing die anderen zo weinig mogelijk zou schaden.
Misschien klinkt dat heel gewoon. Voor mij is het dat niet. Want eerlijk zijn wanneer alles goed gaat, vraagt weinig moed. Eerlijk blijven wanneer de moeilijkheden zich opstapelen... dat is de ware beproeving van een mens. Eerlijkheid betekent niet dat je het onmogelijke moet beloven. Ze betekent dat je duidelijk durft te zeggen wat je wel en niet kunt doen. Dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen beslissingen. En dat je de ander ook in moeilijke omstandigheden met respect blijft behandelen.
Als ik mijn kinderen en kleinkinderen slechts één boodschap zou mogen nalaten, dan zou het deze zijn: Werk met passie. Durf groot te dromen. Heb de moed om iets op te bouwen. Neem verantwoordelijkheid voor de mensen die op je vertrouwen. Maar verlies nooit je menselijkheid. En vergeet daarbij ook jezelf niet. Want uiteindelijk zullen mensen zich niet alleen herinneren wat je hebt bereikt. Ze zullen zich vooral herinneren of je naar hen hebt geluisterd.
Of je jouw woord hebt gehouden. En hoe zij zich in jouw aanwezigheid hebben gevoeld. Dat is de rijkdom die geen economische crisis je kan afnemen. En die zelfs de tijd nooit volledig kan uitwissen.