Hoofdstuk 21 1981 - het jaar waarin wij ons huis verloren
In 1981 kwam ik op een punt waarop mijn ondernemingszin niet langer alleen vrijheid betekende. De rekeningen haalden mij in. Er liep een lening van ongeveer twee miljoen Belgische frank en er stond nog ongeveer vierhonderdduizend frank btw open. Voor een jong gezin waren dat geen cijfers op papier; zij zaten mee aan tafel en hielden mij ’s nachts wakker.
Het is verleidelijk om een crisis achteraf uitsluitend toe te schrijven aan slechte omstandigheden of aan mensen die hun beloften niet hielden. Ook ik heb teleurstellingen gekend. Maar ik had zelf keuzes gemaakt. Ik had mijn aandacht verdeeld, te gemakkelijk vertrouwd en te lang geloofd dat ik een probleem met nog meer inzet kon oplossen. Optimisme is een kracht zolang het de werkelijkheid niet vervangt. In 1981 moest ik erkennen dat mijn enthousiasme sneller was gegaan dan mijn voorzichtigheid.
Om een faillissement te vermijden verkochten wij ons huis. Dat was veel meer dan een financiële ingreep. Dorina en ik hadden iedere kamer met dromen gevuld; daar waren onze kinderen thuis. De dag waarop een huis dat van jou was opnieuw bezit van iemand anders wordt, voel je hoe kwetsbaar zekerheid is. Ik schaamde mij. Niet omdat werken en mislukken oneervol is, maar omdat mijn beslissingen ook de mensen raakten die op mij rekenden.
Toch wilde ik niet verdwijnen achter mijn schaamte. Ik zocht gesprekken, maakte afspraken en probeerde iedere schuld correct af te handelen. Een faillissement kon worden vermeden, maar daarmee was de pijn niet weg. Wij moesten kleiner leven en opnieuw beginnen. Sommige mensen namen afstand. Anderen staken onverwacht een hand uit. In zulke jaren leer je niet alleen iets over geld; je ontdekt ook wie je zelf bent wanneer niemand nog onder de indruk is van je plannen.
Ik heb uit die periode geen heldenverhaal willen maken. Ik stond niet iedere ochtend onbevreesd op. Er waren dagen waarop ik twijfelde, slecht sliep en mij afvroeg of mijn gezin beter af zou zijn geweest met een man die minder risico nam. Maar de volgende stap moest toch worden gezet. Ik belde een klant, bezocht een leverancier en zocht opnieuw naar werk dat ik eerlijk kon uitvoeren.
De crisis nam mij een huis en veel zelfvertrouwen af, maar zij liet één overtuiging achter: opnieuw beginnen is geen groot gebaar. Het is een reeks kleine handelingen terwijl je nog bang bent. Later, toen Marco door zijn eigen donkere periode ging, dacht ik te snel dat dezelfde wilskracht ook hem zou kunnen redden. Ik begreep toen nog onvoldoende dat een financiële crisis en een psychiatrische ziekte niet met elkaar te vergelijken zijn. Dat inzicht kwam te laat en is een van de pijnlijkste lessen van mijn leven.