Aan al mijn dierbaren
Toen ik aan dit boek begon, dacht ik dat ik eenvoudigweg mijn eigen verhaal zou vertellen. Vandaag besef ik dat het nooit alleen mijn verhaal is geweest. Geen enkel leven wordt door één mens alleen geschreven. Wij worden gevormd door degenen die ons liefhebben, helpen, vertrouwen schenken en soms ook op de proef stellen.
Daarom wil ik deze laatste bladzijden opdragen aan alle mensen die ieder op hun eigen manier een bladzijde van mijn leven hebben geschreven. Allereerst denk ik aan mijn ouders. Mijn vader Antonio verliet zijn geboorteland en daalde af in de Belgische mijnen om zijn kinderen een toekomst te geven.
Mijn moeder Guglielmina leerde mij met haar zachtheid, eenvoud en toewijding wat onvoorwaardelijke liefde betekent. Alles wat zij mij meegaven, leeft nog altijd in mij voort.
Ik denk aan mijn broers Remo, Mario, Carmine en Maurizio. Wij hebben samen gelachen, geleden en verschillen gekend, maar ook herinneringen opgebouwd die niemand ons kan afnemen. Mario, die ons te vroeg verliet, blijft voor mij een van de warmste en meest goedhartige mensen die ik heb gekend. En ik denk aan mijn kleine zusje Lidiola.
Haar leven was kort, maar haar naam en haar plaats zijn altijd in onze familie blijven bestaan.
Mijn diepste dankbaarheid gaat uit naar Dorina. Samen hebben wij bijna een heel mensenleven afgelegd. Wij bouwden een gezin op, kenden mooie jaren en droegen samen wat bijna niet te dragen was. Wij beleefden verdriet niet altijd op dezelfde manier en vonden niet altijd dezelfde woorden.
Toch blijven wij verbonden door een geschiedenis die niemand ons kan afnemen. Dank je, Dorina, voor onze twee zonen en voor alles wat wij samen hebben opgebouwd en gedragen.
Marco, er bestaan geen woorden die volledig kunnen beschrijven wat jij voor mij hebt betekend. Je was mijn zoon, mijn vriend, mijn collega, mijn reisgenoot en mijn vertrouweling. Wij hebben gewerkt, gedroomd, gereisd, gediscussieerd en gelachen.
Ik wil dat mensen niet alleen weten hoe jouw leven eindigde, maar vooral wie je was: een nieuwsgierige jongen, een trotse vader en een man die in nieuwe mogelijkheden bleef geloven. De dood heeft jouw leven beëindigd, maar niet mijn liefde voor jou.
Michael, ook jij hebt een unieke en onvervangbare plaats in mijn hart. Je hoefde nooit op je broer te lijken en nooit mijn weg te volgen. Je koos je eigen leven, vond je plaats in de luchtvaart en werd vader van Helena en Andreas. In de laatste jaren werd onze band dieper en oprechter.
Dank je voor onze gesprekken, voor je nabijheid en voor de nieuwe herinneringen die wij samen maken. Ik ben trots op de man en de vader die je bent geworden.
Aan Tina, de moeder van Chiara en Laura, en aan iedereen die mee heeft geholpen om na moeilijke jaren opnieuw warmte en verbondenheid in onze familie te brengen: ook jullie behoren tot dit verhaal. Het leven volgt niet altijd de weg die wij zelf zouden hebben gekozen. Soms ontstaat verzoening pas wanneer wij leren kijken zonder het verleden te ontkennen.
Mijn liefde gaat uit naar mijn vier kleinkinderen: Chiara, Laura, Helena en Andreas. Ieder van jullie heeft een eigen plaats in mijn hart. Jullie hoeven de dromen van een vorige generatie niet opnieuw te beleven. Maak jullie eigen keuzes, fouten en dromen.
Ik hoop alleen dat jullie tussen deze woorden zullen voelen hoeveel liefde en hoeveel offers aan jullie eigen verhaal zijn voorafgegaan.
Wanneer wij als familie samenkomen, hoeft Marco’s naam niet te worden verzwegen. Wij mogen verhalen vertellen, om hem lachen en hem missen. Zo wordt herinneren niet alleen verdriet. Het wordt ook warmte, verbondenheid en een stille manier om iemand bij ons te houden.
Een bijzonder dankjewel gaat naar Cristina. Je was een dierbare vriendin van Marco en werd later voor mij een dochter van het hart. Ook nadat hij ons had verlaten, bleef je aanwezig en bleef je zijn herinnering met liefde bewaren. Daarvoor zal ik je altijd dankbaar zijn.
Een bijzonder woord van dank aan Stefano Regnini
Een heel bijzonder en oprecht woord van dank gaat naar Stefano Regnini. Met zijn eerlijke blik, zijn betrokkenheid en zijn waardevolle adviezen heeft hij mij geholpen om uit de lange versie een evenwichtiger, duidelijker en krachtiger boek te laten groeien.
Stefano durfde mij met respect te zeggen waar het verhaal te lang werd, waar herhalingen de kracht verminderden en waar de kern meer ruimte verdiende. Dankzij zijn raad konden het voorwoord, het verhaal van Marco en de aandacht voor depressie, bipolariteit en suïcidepreventie nog sterker en menselijker worden uitgewerkt.
Zonder zijn adviezen zou deze versie niet geworden zijn wat zij vandaag is. Daarom dank ik hem niet alleen als aandachtige lezer, maar ook als iemand die met oprechte betrokkenheid heeft meegeholpen om dit boek zijn huidige, evenwichtige vorm te geven. Grazie di cuore, Stefano.
Een moeder voor iedereen
Rosina Rizzuti (1938–2026) — voor mij als een tweede mamma.
Een bijzonder woord van dank aan de familie Braile
Kort voor de voltooiing van deze editie moesten wij afscheid nemen van Rosina Rizzuti, die op 88-jarige leeftijd overleed. Rosina was voor mij als een tweede mamma. Haar warmte, zorg en aanwezigheid hebben diepe sporen in mijn leven nagelaten.
Aan haar kinderen Concetta, Franco, Luigi, Santo, Giovanna, Eleonora, Catia en Roberto: ik beschouw jullie als broers en zussen van het hart. Jullie verdriet raakt ook mij. Ik deel het gemis en draag Rosina, samen met jullie, voor altijd in mijn hart.
Dank aan François en mijn dagelijkse vrienden
Mijn oprechte dank gaat ook uit naar François Didden. Zijn vriendschap, aandacht en steun hebben voor mij veel betekend. Hoewel zijn foto niet in deze uitgave kon worden opgenomen, hoort zijn naam hier voluit en met warmte thuis.
Ook mijn dagelijkse vrienden Claudio uit Napels, Kosta uit Griekenland, José uit Spanje en Corinto wil ik bijzonder bedanken. Onze koffie, gesprekken en wandelingen geven kleur aan mijn dagen. Verschillende landen en levensverhalen brachten ons samen; echte vriendschap kent geen grenzen.
Ik denk aan mijn tante Ida, aan Medardo Maseroli, Jules en Alphonsine, Kevin Umé, Louis Ouwerkerk en Alberto Pastorelli. Ieder van hen schonk mij op een beslissend moment vertrouwen, vriendschap of een kans. Ik denk ook aan Davide, Lutgart, Agostino, Gilbert, Maria, Jimmy, Vittorina, Giulia, Massimo, Ludo en Tony. Achter iedere naam leeft een verhaal dat ik in mijn hart bewaar.
En er zijn nog zoveel anderen: familieleden, vrienden, collega’s, medewerkers, klanten, leveranciers, buren, mensen uit De Lindeman en mensen die ik tijdens mijn reizen ontmoette. Sommigen bleven jarenlang; anderen maakten maar korte tijd deel uit van mijn leven. Ook een korte ontmoeting kan echter een spoor nalaten.
Als ik iemand niet bij naam heb genoemd, betekent dat nooit dat die persoon minder belangrijk was.
In een lang leven maakt ieder mens fouten. Ik ook. Misschien heb ik niet altijd voldoende geluisterd, te veel gewerkt, te gemakkelijk vertrouwd of te weinig gezegd hoeveel iemand voor mij betekende. Als ik iemand bewust of onbewust pijn heb gedaan, vraag ik daarvoor oprecht om vergeving.
Niet omdat ik ooit volmaakt ben geweest, maar omdat ik altijd heb geprobeerd eerlijk te leven.
Ook u, lezer, wil ik bedanken. U hebt mij gevolgd langs wegen die bijna tachtig jaar teruggaan. Misschien deden sommige bladzijden u denken aan uw eigen vader of moeder, een kind, een vriend of iemand die u mist. Als mijn herinneringen voor een ogenblik die van u hebben geraakt, heeft dit boek iets bereikt wat groter is dan alleen mijn verhaal.
Een leven wordt niet bijzonder door wat een mens bezit of hoeveel hij bereikt. Het wordt bijzonder door de mensen met wie hij het heeft mogen delen. Zonder mijn ouders was er geen begin. Zonder Dorina geen gezin. Zonder Marco en Michael niet dezelfde liefde en lessen. Zonder mijn kleinkinderen niet dezelfde hoop. Zonder mijn broers, familie en vrienden niet dezelfde wortels en herinneringen.
Daarom kon dit boek uiteindelijk maar één titel krijgen: Mijn Leven - In naam van al mijn dierbaren. Het draagt mijn naam, maar behoort ook een beetje aan iedereen die een deel van zijn leven met het mijne heeft gedeeld. Daarom leg ik deze laatste bladzijde in uw handen, met nederigheid, dankbaarheid en bovenal met liefde. In naam van al mijn dierbaren.
MIJN LEVEN
IN NAAM VAN AL MIJN DIERBAREN
Renato Rossi
Renato Rossi werd op 5 juni 1948 geboren in Loreto Aprutino en kwam als baby met zijn familie naar de mijncité De Lindeman in Heusden-Zolder. Hij groeide op in een mijnwerkersgezin en bouwde een leven waarin familie, koffie, keramiek, ondernemerschap, innovatie en zingeving voortdurend met elkaar verweven raakten.
In deze uitgave vertelt hij in vierenveertig hoofdstukken over zijn wortels, Dorina, zijn zonen Marco en Michael, zijn kleinkinderen, de mensen die hem vormden, de dromen die hij verwezenlijkte en het verlies dat alles veranderde.
Dit boek draagt zijn naam, maar het behoort aan allen die een bladzijde van zijn leven hebben geschreven — aan al mijn dierbaren.
«Al wat jij voor iemand anders doet, doe je aan jezelf.»